'Leuker kunnen we het niet maken, wel eerlijker'
Lorenzo Dorigo - blog auteur portret Lorenzo Dorigo
Kalender icoon
30 Augustus 2019

De WOZ-waarde is de basis voor heel veel belastingen, heffingen en heeft zelfs invloed op de maximaal redelijke huur. De burger ziet daarom graag de WOZ-waarde onderschat want dan betaal je minder belasting of een lagere huur. Maar bij verkoop of aanpassing van de hypotheekrente is juist een hoge WOZ-waarde wenselijk. Aan deze jojo-wens van de burger kan de wetgever niet tegemoet komen. Een geloofwaardige WOZ-waarde als redelijke verdeelsleutel voor belastingen te accepteren is wèl haalbaar.

Vertrouwen, nauwkeurigheid en kosten.

Het vertrouwen in de WOZ-waarde wordt in de eerste plaats bepaald door de nauwkeurigheid. Dit vereist een zorgvuldige uitvoering die spanning voor de gemeenten met zich meebrengt, zowel in directe kosten (aan het jaarlijks taxeren van alle 8 miljoen gebouwen hangt een prijskaartje van 16 miljoen EUR) maar indirect via bezwaren en beroepen. Het is ook in het belang van burgers dat deze kosten worden beteugeld, want deze worden uiteindelijk door ons allen als belastingbetalers gedragen. Tot voor kort betekende hogere nauwkeurigheid direct ook hogere kosten. Concessies aan de nauwkeurigheid om kosten te besparen werken niet omdat daarmee het aantal bezwaren stijgt. Dit is inmiddels zover doorgeschoten dat meer kosten worden gemaakt voor het behandelen van bezwaren en beroepen dan aan de waardering zelf.

Kosten beheersen

Het project Standaardisatie Waardebepalingen Woningen (SWW) dat de VNG heeft geïnitieerd illustreert dit dilemma. Het doel is de waardebepaling eenvoudiger èn nauwkeuriger te maken. De gedachte is: beperk het aantal variabelen en verlaag zo de kosten. Dat staat op gespannen voet met de nauwkeurigheids-doelstelling. De combinatie van big data en machine learning ontkoppelt deze relatie tussen kosten en nauwkeurigheid, waardoor beiden tegelijk haalbaar worden door meer data op veel efficiëntere wijze te gebruiken. Deze technologie heeft de VNG waarschijnlijk niet op de radar gehad bij het de start van het project.

No cure no pay

Een tweede factor die het aantal bezwaren tegen de WOZ-beschikking doen stijgen is het groeiend aantal bezwaren dat door bedrijven namens eigenaren wordt ingediend. Omdat deze bedrijven aanspraak kunnen maken op een vergoeding van kosten indien het bezwaar of beroep wordt toegewezen, stijgen de kosten voor gemeenten op zorgwekkende wijze. Zoals Mathilde Witkam, jurist bij de Waarderingskamer onlangs terecht stelde: ‘De beste manier om de kosten terug te dringen, is een zo correct mogelijke WOZ-waarde. ‘Als de WOZ-waarde in stand blijft, worden er geen vergoedingen uitgekeerd.’

Voordelig en vertrouwd

Als WOZ-waarderingen nauwkeuriger zijn en tegen lagere kosten tot stand komen is iedereen, althans burgers en gemeenten, beter af. Naast de directe kostenbesparing die met nieuwe technologische mogelijkheden binnen bereik komen, leidt de hoge nauwkeurigheid tot minder (toegewezen) bezwaren wat wellicht de grootste besparing oplevert. Belangrijker nog is dat het bijdraagt aan het vertrouwen dat burgers in de overheid hebben.

Transparantie en geloofwaardigheid

Nauwkeurigheid is niet de enige factor die het vertrouwen van de burger in de waarde bepaald. Eén ieder zal op basis van woningen die te koop worden aangeboden of recente transacties een inschatting kunnen maken over de aannemelijkheid van de WOZ-waarde van zijn of haar woning. Deze geloofwaardigheid verdiept zich als transparant is hoe de waarde tot stand komt. Ook hier is weer die tegenstelling, een traditionele taxatie is waarschijnlijk erg overtuigend maar onbetaalbaar om jaarlijks voor alle woningen uit te voeren. Daarom wordt een deel van de woningtaxaties modelmatig benaderd, met als nadeel dat correlatie coëfficiënten niet zoveel zeggen. Daarom wordt in geval van een bezwaar het taxatierapport pas echt opgesteld. Modellen die met supervised machine learning zijn ontwikkeld zijn wel transparant op het niveau van een individuele woning. Getoond kan worden welke facetten in het model een rol spelen en welk gewicht die hebben. Waar traditionele rapporten vooral kijken naar de woning, kijken de geavanceerde algoritmen ook in detail naar de markt en de locatie.

Het ei van Columbus

Is deze technologie het ei van Colombus? Ja, want de horde die de kosten vormt tot hogere nauwkeurigheid is met geavanceerde technologie genomen. De geboden transparantie draagt bij aan de acceptatie door burgers. Nee/ten dele, want gezien de ‘jojo-belangen’ van burgers zoals in de inleiding benoemd zullen voorlopig, maar waarschijnlijk in afnemende mate, bezwaren blijven komen. Ook de oneigenlijke kant van het no cure no pay-verdienmodel zal nog wel even doorrollen voor dat de vaart eruit raakt. Overigens weten die ondernemers heel goed op welke gemeente zij hun pijlen moeten richten. Maar we kunnen het voor gemeenten heel veel makkelijker maken en het voor burgers heel veel eerlijker. Vandaar dat de titel van de blog preludeert op de slogan van de belastingdienst want eigenlijk kunnen we het wel leuker, eerlijker, voordeliger en makkelijker maken, maar ja, wie neemt dat nu voetstoots aan?